Stenford uniwersitetiniň alymlary adamyň nerw dokumasynyň kiçijik böleklerini — organoidleri ösdürip ýetişdirdiler we olary beýnisiniň gabygy doly ösmedik syçanlara göçürdiler. Bu barada Meduza neşiri habar berýär.
Göçürilen dokuma täze bedende ornaşdy we göwrümi tas bäş esse ulaldy. Ol syçanlaryň beýni gabygynyň 90 göteriminden gowragyny tutdy. Mundan başga-da, adam neýronlary syçanyň nerw ulgamy bilen baglanyşygy emele getirdi, gemrijiniň gan damarlary bolsa täze dokumany gan bilen üpjün edip başlady.
Emma adam beýnisiniň oturdylany bilen syçanlar öňküsinden akyllanmady. Ýat ukybyny barlaýan synaglarda «gibrid» syçanlar adaty syçanlardan asla tapawutlanman, olar bilen deň derejede netije görkezdiler. Adam beýnisi köp ýyllaryň dowamynda ösýär, göçürilen dokuma bolsa alty aýyň içinde diňe göwreliligiň ikinji üç aýlygyndaky düwünçegiň beýni gabygynyň ösüş derejesine ýetdi. Alymlaryň bellemegine görä, bu usul bilen «super syçan» döretmek mümkin däl. Üstesine, synagyň esasy maksady hem bu däldi.
Barlagyň esasy maksady — agyr keselleri öwrenmek üçin model döretmekdi. Synagyň dowamynda alymlar haýwanlarda güýçli kislorod ýetmezçiligini döredip, agyr dogrum wagtynda düwünçekde ýüze çykýan gipoksiýany, ýagny kislorod ýetmezçiligini nusgaladylar. Bu ýagdaý çagalaryň serebral ysmaz bilen kesellemeginiň esasy sebäpleriniň biridir.
Adamyň nerw dokumasy kislorod ýetmezçiligine, syçanyň dokumasyna garanyňda, has güýçli täsir bilen jogap berdi. Şeýlelikde, alymlar ilkinji gezek bu iki görnüşiň arasynda şeýle tapawudy göni synlamak mümkinçiligini aldylar.
Şeýle modelleriň döredilmegi lukmançylyk üçin örän möhümdir. Psihiatriýa we newrologiýa ugurlarynda täze dermanlary işläp taýýarlamak onlarça ýyl bäri päsgelçiliklere duçar bolup gelýär. Munuň sebäbi, bir tarapdan, Petri çanagyndaky ýönekeý öýjük medeniýetleriniň beýniniň çylşyrymly üç ölçegli gurluşyny doly gaýtalap bilmeýändigidir. Beýleki tarapdan bolsa, adaty syçanlar adamlarda duş gelýän käbir psihiki we newrologik bozulmalardan ejir çekmeýärler.
Beýni organoidleri örän kiçi bolýar, Petri çanagynda olaryň onlarçasy ýerleşip bilýär
Synaglar etiki komitetiň gözegçiligi astynda geçirildi. Alymlar häzirki wagtda oturdylan dokumanyň entek doly ýetişmedikdigini nygtaýarlar. Ýöne bu hili synaglaryň barha çylşyrymlaşmagy, geljekde degişli hünärmenleriň we jemgyýetçiligiň goşulmagyny hem talap eder.
