Entomolog alymlar pteromalid maşgalasyndan ylym üçin öň näbelli bolan mör-möjek görnüşini kesgitlediler. Ol ýazyjy Ernest Hemingueýiň hormatyna Chlorocytus papahemii ("Hem kaka") diýen ylmy ada eýe boldy diýip, ZooKeys žurnaly habar berýär.
Barlaghana işleri bu mör-möjegiň superparazitoiddigini görkezdi: onuň liçinkalary beýleki parazitoid arylaryň liçinkalarynyň içinde ösüp ulalýar we onuň eýesini kem-kemden ýok edýär. Gysgaça aýdylanda, bu parazitiň parazitidir.
Parazitoid arylary (Parasitica) — liçinkalary beýleki bognaýaklylaryň bedeniniň üstünde ýa-da içinde ösüp, olardan iýmitlenýän we olary öldürýän perdeganatly mör-möjekler toparydyr. Bu örän giň parafiletik topar: dürli çaklamalara görä, onuň 500 müňden 1 milliondan gowrak görnüşi bar, köpüsi henizem öwrenilmedik. Entomologlar häli-şindi olaryň täze görnüşleriniň üstünden barýalar. Mundan ozal Çiliden tapylan täze görnüş tebigatçy Dewid Attenboronyň hormatyna Attenboroughnculus tau diýlip atlandyrylypdy.
Açyşyň taryhy
Täze barlagy Hytaýyň, Russiýanyň we Fransiýanyň entomologlary geçirdiler. Alymlar şugundyr pudakçylaryny (Lixus subtilis) — Ýewropadan Hytaýa çenli bolan çäklerde oba hojalyk ekinlerine (esasan hem şeker şugundyryna) оrän uly zyýan ýetirýän uzynburunly tomzaklary öwrendiler. Işiň maksady haýsy parazitoid ary görnüşleriniň zyýankeşlerde parazitlik edýändigini we olaryň biologik gözegçilik üçin ýaramlydygyny anyklamakdan ybaratdy.
2024-nji ýylyň awgust aýynda Hytaýyň Sinszýan-Uýgur awtonom sebitinde uzynburunly tomzaklaryň sanynyň çakdanaşa köpelen wagtynda gözlegçiler şugundyryň zaýalanan ýaprak sapaklaryny ýygnadylar. Nusgalary açyp, tomzaklaryň we ektoparazit arylaryň liçinkalaryny sanadylar, şondan soň olary barlaghanada uly mör-möjek derejesine ýetýänçä ösdürdiler.
Synlamalaryň netijeleri
Iş geçirilen mahalynda alymlar birnäçe maglumatlary anykladylar.
Pudakçy tomzaklaryň liçinkalarynda Eurytoma curculionum parazitoid arylary parazitlik edýär. Olar uzynburunlylaryň, tohumiýijileriň, hozanaklaryň we gallisalaryň liçinkalarynyň ektoparazitleridir, şeýle hem brakonid (Bracon intercessor) liçinkalary üçin superparazitoid bolup bilerler. Bu görnüş Ýewraziýada we Demirgazyk Afrikada giňden ýaýran bolsa-da, Hytaýda ilkinji gezek hasaba alyndy.
Chlorocytus harmolitae toplumyndan düýbünden täze bir görnüş tapylyp, oňa, ýaňy hem belläp geçişimiz ýaly, Chlorocytus papahemii diýlip at berildi. Bu at Hemingueýiň hormatyna dakylanlygy belli, emma ylmy neşirde hytaý görnüşli mör-möjek üçin bu adyň näme sebäpden saýlanandygy takyk düşündirilmeýär.
Biologik suratlandyrmasy we ähmiýeti
Chlorocytus papahemii — ýaşyl-gök metal öwüşginli kiçi mör-möjeklerdir (urkaçylarynyň uzynlygy 2,8–3,6 mm, erkekleri bolsa heniz tapylmady). Olar garyndaşlaryndan beden ölçegleri, garyn sapajygynyň, antennalarynyň we ganatlarynyň gurluşy bilen tapawutlanýar.
Görnüşiň esasy aýratynlygy olaryň superparazitizminde jemlenýär. C. papahemii liçinkalary, öz gezeginde zyýankeşlerde parazitlik edýän E. curculionum liçinkalarynyň içinde ösýär. Onuň bu aýratynlygy E. curculionum-yň oba hojalyk zyýankeşleriniň sanyny gözegçilikde saklamak işini has-da kynlaşdyrýar.
