Özbegistanda raýatlara we telekeçilere döwlet edaralarynyň hereketleri sebäpli hukuklarynyň bozulmagynyň öňüni almak maksady bilen, administratiw kazyýetlere öňünden ýüz tutmaga mümkinçilik bermek meýilleşdirilýär. Degişli kanun taslamasy Oliý Majlisiň Kanun çykaryjy palatasynyň deputatlary tarapyndan birinji okalyşda makullandy.
Administratiw kazyýet önümçiligi hakyndaky kodeksiň täze görnüşi bilen dört görnüşli talap arzasyny girizmek göz öňünde tutulýar. Olar jedelli kararlary ýatyrmak, belli bir hereketleri gadagan etmek, döwlet edaralarynyň üstüne borç ýüklemek we haýsydyr bir ýagdaýy ykrar etmek baradaky talaplardyr. Bu üýtgetmeler raýatlara diňe döwlet edarasy jedelli karary kabul edenden soň däl-de, eýsem hukuklarynyň bozulmak howpy dörän ýagdaýynda hem kazyýet goragyndan peýdalanmaga mümkinçilik berer.
Kanun taslamasyny tanyşdyran Ýokary kazyýetiň başlygynyň orunbasary Şuhrat Polwonow häzirki wagtda raýatlaryň we telekeçileriň, adatça, hukuklary bozulandan soň kazyýete ýüz tutup bilýändiklerini aýtdy. Täze teklip edilýän gadagan etmek baradaky talap arzasy bolsa bu ýagdaýy üýtgetmäge gönükdirilendir.
«Gadagan etmek baradaky talap arzasynyň girizilmegi hukuklary goramak işini öňünden hereket edýän ulgama geçirýär» diýip, ol belledi.
Polwonow muňa mysal hökmünde belli bir taslama maýa goýmagy meýilleşdirýän, ýöne salgyt ýa-da gurluşyk edaralarynyň bikanun hereketlerinden howatyrlanýan telekeçini görkezdi. Şeýle ýagdaýda telekeçi öz işiniň kanunydygyny tassyklaýan resminamalary we rugsatnamalary öňünden kazyýete hödürläp, döwlet edaralarynyň bolup biljek bikanun hereketlerinden goramagy haýyş edip biler.
Şol bir wagtyň özünde, bu täze usuly ulanmagyň şertleri, şol sanda hukuklaryň bozulmak howpuny tassyklaýan subutnamalara bildirilýän talaplar indi anyklanmaly.
Kodeksiň täze görnüşinde ministrlikleriň, pudaklaýyn edaralaryň we ýerli häkimiýetleriň raýatlaryň hem-de telekeçileriň hukuklaryna we kanuny bähbitlerine täsir edýän kadalaşdyryjy hukuk namalaryna garşy kazyýete şikaýat etmek mümkinçiligi hem göz öňünde tutulýar.
Mundan başga-da, döwlet edaralarynyň öz kararlarynyň kanunylygyny we esaslylygyny, şeýle-de bellenilýän jerimeleriň hem-de beýleki çäreleriň ölçegliligini subut etmek borjuny güýçlendirmek teklip edilýär. Kazyýetler diňe bir kararlaryň kanunalaýyklygyny däl, eýsem ulanylýan çäreleriň kanunda göz öňünde tutulan maksatlara laýyklygyny hem seljerip bilerler.
Kanun taslamasy administratiw kazyýetlere ýüz tutmagyň tertibini hem ýeňilleşdirmegi maksat edinýär. Arzanyň resmileşdirilişindäki ownuk kemçilikler onuň awtomat ýagdaýda yzyna gaýtarylmagyna sebäp bolmaly däldir. Kazyýetler arza berijilere bu kemçilikleri düzetmäge ýardam berer. Eger arza degişli bolmadyk çäk kazyýetine gelip gowuşsa, ol degişli kazyýete özbaşdak iberiler.
Ýene bir täzelik köpçülikleýin talap arzalaryny bermek mümkinçiligidir. Umumy bähbitleri goramak üçin azyndan 20 adam bir işiň çäginde birleşip biler. Emma bu çäk deputatlaryň arasynda eýýäm käbir soraglary döretdi.
Polwonowyň aýtmagyna görä, kanun taslamasy Germaniýanyň administratiw kazyýet önümçiligi ulgamynyň tejribesi esasynda taýýarlanypdyr. Ony işläp düzmäge döwlet edaralarynyň wekilleri, şeýle-de Germaniýadan, Ýaponiýadan we Azerbaýjandan gelen hünärmenler gatnaşdy.
Özbegistanda administratiw kazyýetler 2017-nji ýyldan bäri hereket edip, olarda, takmynan, 150 müň işe seredilipdir. Ýokary kazyýetiň maglumatyna görä, bu işleriň 55 göteriminde raýatlaryň we telekeçileriň bozulan hukuklary dikeldilipdir. Şeýle-de ýüze çykarylan kanun bozulmalary boýunça 27 müňe golaý aýratyn kesgitnama çykarylypdyr.
Kanun taslamasyna mundan beýläk hem birnäçe tapgyrda garalar. Onuň düzgünleri Prezident Şawkat Mirziýoýewiň 22-nji sentýabrda makullanylan administratiw kazyýet önümçiligini özgertmek baradaky teklipleriniň dowamydyr.
