Hytaýly hünärmenler termoýadro energiýasyny özleşdirmegiň barşynda möhüm ädim ätdiler. «Sinhua» döwlet habar gullugynyň habar bermegine görä, Hytaýyň Ylymlar akademiýasynyň Plazma fizikasy institutynyň alymlary dünýäde iň iri supergeçiriji magnit ulgamyny işläp düzmegi we kabul ediş synaglaryny üstünlikli tamamladylar.
Taslamada ulanylan ähli esasy tehnologiýalar we materiallar — izolýasiýadan we ýörite polatdan başlap, supergeçiriji simlere çenli — dolulygyna Hytaýyň öz içinde döredildi. Diňe esasy elementleriň birini işläp düzmäge alty ýyl wagt sarp edildi.
Reaktora magnitler näme üçin gerek?
Termoýadro reaktorlarynda plazma ekstremal temperaturalara — 100 million °C-dan ýokary derejä çenli gyzdyrylýar. Fiziki taýdan Ýer ýüzündäki hiç bir material şeýle gyzgynlyga çydap bilmeýär, şonuň üçin plazmany iň güýçli magnit meýdanlarynyň kömegi bilen boşlukda «asylgy» ýagdaýda saklaýarlar, onuň gözleg gurluşynyň diwarlaryna galtaşmagyna ýol bermeýärler.
Synagdan geçirilen enjam «CRAFT» (Comprehensive Research Facility for Fusion Technology) ylmy-gözleg toplumynyň bir bölegi bolar. Bu toplum geljekki täjirçilik termoýadro elektrik stansiýalary üçin tehnologiýalary işläp düzmäge gönükdirilendir we metbugatda köplenç «emeli Gün» diýlip atlandyrylýan «EAST» eksperimental tokamagy bilen berk baglanyşyklydyr.
Alymlar iki esasy komponenti doly barlagdan geçirdiler:
- Toroidal supergeçiriji magnit. Bu uzynlygy 21 metr, ini 12 metr we beýikligi 3,3 metr bolan, agramy 582 tonna barabar ägirt uly gurluşdyr. Hytaýly öndürijileriň bellemegine görä, bu magnit halkara «ITER» reaktory üçin döredilýän meňzeş bölekden takmynan 1,3 esse uly, onuň ätiýaçda saklaýan energiýasynyň möçberi bolsa tas üç esse ýokarydyr. Geljekde doly göwrümli termoýadro stansiýasy şeýle magnitleriň 16-sy bilen üpjün ediler, olaryň her biri 6,5 tesla çenli güýçli magnit meýdanyny döredip biler.
- Merkezi solenoid. Bu element ýokary temperaturaly supergeçiriji binýadyna esaslanýar we plazma toguny işe girizmäge we ony dolandyrmaga jogapkärdir. 46,5 kiloamperlik meýilleşdirilen iş togunda enjam synaglar wagtynda 60 kiloamperlik ýokarlanylan agramy üstünlikli başdan geçirdi.
Institutyň ýolbaşçysy Sun Ýuntaonyň belleýşi ýaly, munuň ýaly magnit ulgamlarynyň üstünlikli döredilmegi adamzada geljekki täjirçilik termoýadro energetikasyna barýan ýoly açýan iň möhüm tapgyrlaryň biridir.
