Bütindünýä Meteorologiýa guramasy (BMG) Ýuwaş ummanynda El-Ninýo klimat hadysasynyň emele gelendigini resmi taýdan yglan etdi. Guramanyň berýän maglumatlaryna görä, bu hadysa dünýä boýunça ortaça temperaturanyň ýokarlanmagyna sebäp bolar, şeýle hem dünýäniň dürli sebitlerinde aşa yssy howa tolkunlaryny, silleri we gurakçylygy emele getirer.
Bu hadysanyň 2026-njy ýylyň iýul-sentýabr aýlary aralygynda has ýokarlanjakdygyna, onuň çür başynyň bolsa noýabrdan fewrala çenli hasaba alynjakdygyna garaşylýar. BMO-nyň derhal çaklamalaryna görä, bu gezek El-Ninýonyň örän güýçli bolmagy ähtimal. Onuň işjeňliginiň umumy dowamlylygy 9 aýdan 12 aýa çenli ýetip biler.
Mundan öň, 2026-njy ýylyň iýun aýynda BMG häzirki tomus möwsüminde El-Ninýonyň döreme ähtimallygyny 80% diýip bahalandyrypdy, emma täzelenen maglumatlar bu ýagdaýyň eýýäm başlanandygyny tassyklaýar. Hadysanyň gaýdyp gelmeginiň alamatlary barada soňky aýlarda beýleki ugurdaş edaralar hem habar beripdiler, olar ekwatorial Ýuwaş ummanynyň merkezi böleginde (Ninýo 3.4 zolagy) suwuň temperaturasynyň ýokarlanandygyny we SOI indeksiniň (basyşyň paýlanyş görkezijisi) otrisatel bahasyny hasaba alypdyrlar.
BMG-niň çykaran beýanatyndan öň, çak edilýän güýçli El-Ninýonyň başlanandygy barada ABŞ-nyň Okean we atmosfera barlaglary baradaky milli müdiriýeti hem-de Awstraliýanyň Meteorologiýa býurosy hem yglan edip ýetişdiler.
El-Ninýo näme we ol planeta nähili täsir edýär?
Günorta yrgyldysynyň ýyly fazasy hökmünde hem tanalýan bu hadysa iki ýyldan ýedi ýyla çenli gaýtalanýar. Ol ekwatorial Ýuwaş ummanynyň merkezi we gündogar böleklerinde suwuň temperaturasy günbatardan gelýän ýylylyk akymy sebäpli ep-esli ýokarlananda ýüze çykýar. Ispan dilinden terjime edilende «El-Ninýo» sözi «oglanjyk» diýmegi aňladýar.
El-Ninýonyň mundan öň 2023–2024-nji ýyllarda gelipdi. Ol adam täsiri esasyndaky dörän klimat üýtgemeleriniň netijelerini has-da güýçlendirip, 2023 we 2024-nji ýyllaryň meteorologik gözegçilikleriň bütin taryhynda iň yssy ýyllar bolmagyna ýardam etdi. Günorta yrgyldysynyň muňa gapma-garşy bolan sowuk fazasy hem bar — ol La-Ninýa («gyzjagaz» diýmegi aňladýar) bolup, umman suwunyň temperaturasynyň kadaly derejeden aşak düşmegi bilen häsiýetlendirilýär we planeta sowadyjy täsir ýetirýär. 2020-nji we 2023-nji ýyllar aralygynda alymlar seýrek duş gelýän üçgatlaýyn La-Ninýany hasaba alypdylar.
Dünýä sebitleri boýunça howa çaklamasy
BMO Ýer şarynyň uly böleginde howanyň temperaturasynyň anomal ýokary boljakdygyny çaklaýar. Ýuwaş ummanynyň gündogar böleginde, Atlantik ummanynyň tropiki zolagynda we Hindi ummanynda suwuň temperaturasy köp ýyllyk görkezijilerden ýokary bolar.
Gurakçylyga we ýagyn ýetmezçiligine Hindistanda, Awstraliýada, Gündogar Afrikada, Merkezi Amerikanyň aýratyn sebitlerinde, Karib basseýninde we Günorta Amerikanyň demirgazyk-günbatarynda, Ýagyn-ýagmyrlaryň mukdarynyň köpelmegine bolsa Günorta Amerikanyň gündogarynda, Demirgazyk Amerikanyň günorta-günbatarynda, şeýle hem Afrikanyň Gwineýa aýlagyndan demirgazykdaky sebitlerinde garaşylýar.
