Alymlar Braziliýada, takmynan, 80 million ýyl öň ýaşan gadymy ýylanyň seýrek duş gelýän galyndysyny tapdy we onuň ýeriň astynda ýaşamaga uýgunlaşandygyny anyklady. Tapylan jandara «Tametara mirim» diýen ady dakdylar.
Ol irki ýylanlaryň iň gowy saklanan skeletleriniň biri boldy. Bu haýwan häzirki Braziliýanyň çäginde giçki hek döwründe ýaşapdyr.
«Tametara» ady tupi-guarani dillerinden «bezemen» diýlip terjime edilýär (kelleçanagyndaky göze ilip duran depe gerşi sebäpli). Görnüş ady bolan «mirim» bolsa «kiçijik» diýmegi aňladýar — süýrenijiniň uzynlygy bary-ýogy 40 santimetre golaý.
Galyndy kelleçanagyň sepleşen arka bölegini, aşaky äňi we ilkinji 103 oňurgany öz içine alýar. Kompýuter tomografiýasynyň kömegi bilen alymlar gadymy süýrenijiniň beýnisiniň görnüşini, içki gulagyny we nerw kanallaryny dikeltmegi başardy.
Süňkleriň gurluşy «Tametara mirim» görnüşiniň topragy işjeň gazmaga uýgunlaşandygyny görkezdi. Ýylan ýerasty (fossorial) durmuş şertlerinde ýaşapdyr. Hususan-da, ýognan kelleçanak süňkleri onuň toprakda kelle bilen hereket edilende düşýän agrama döz gelenliginden habar berýär.
Bu maglumat ýylanlaryň aýaklaryny diňe bir ýaşaýyş şertine (meselem, diňe suwasty ýa-da diňe ýerasty ýaşaýyşa) geçendikleri sebäpli ýitirendigi baradaky köne çaklamany aradan aýyrýar. Ýylanlaryň aýaksyz, uzyn beden gurluşy ilkibaşdan olara dürli ekologik gurşawlary eýelemek üçin uniwersal «gural» bolup hyzmat edipdir.
