Bordo uniwersitetiniň alymlary, takmynan, bir million ýyl ozal Ýeriň howasynyň 40 müňýyllyk buzluk döwürlerinden 100 müňýyllyk buzluk döwürlere nädip geçendigini anyklady.
Barlagyň netijelerine görä, Gün radiasiýasyndaky ujypsyz üýtgeşmeler Demirgazyk Atlantikadaky günbatar ýelleriniň ugruna täsir edipdir. Bu bolsa öz gezeginde ýagynlaryň paýlanyşyny üýtgedip, buz galkanlarynyň ösmegine şert döredipdir. Işiň netijeleri Nature Communications žurnalynda çap edildi.
Barlagçylar Portugaliýanyň günorta-günbatar kenarynyň golaýyndaky deňiz düýbündäki çökündilerde saklanyp galan tozan bölejiklerini öwrendi. Olar gadymy ösümlikleriň galyndylary bilen gyşky ýagynlaryň we günbatar ýelleriniň ýerleşişindäki üýtgeşmeleri kesgitledi. Soňra maglumatlary howa modelleriniň netijeleri hem-de beýleki paleoklimat ýazgylar bilen deňeşdirdi.
Orta pleýstosen geçişi diýlip atlandyrylýan döwür, takmynan, 1,2 million ýyldan 650 müň ýyl öň aralykda dowam edipdir. Bu döwürde Ýeriň orbital hereketindäki esasy üýtgeşmeler öňküsi ýaly dowam eden hem bolsa, buzluk döwürleriniň dowamlylygy, takmynan, 41 müň ýyldan 100 müň ýyla çenli uzalypdyr.
Alymlaryň gaýtadan dikeltmelerine görä, 930 müň we 790 müň ýyl ozal Gün radiasiýasynyň möwsümleýin üýtgemeleri gowşapdyr. Netijede, günbatar ýelleri günorta süýşüp, Demirgazyk ýarym şaryň orta giňişlikleri guraklaşypdyr.
«Guraklygyň güýçlenmegi sebäpli, has demirgazyk sebitlerde gar haýal eräpdir. Şonuň üçin Skandinawiýadaky we Kanadanyň günorta-gündogaryndaky buz galkanlary galyňlaşyp, has durnukly ýagdaýa gelipdir. Soňra, takmynan, 790 müň ýyl ozal, radiasiýanyň möwsümleýin üýtgemeleriniň güýçlenmegi ýelleriň ýene-de demirgazyga süýşmegine sebäp bolupdyr. Ýeller buz galkanlaryna has köp çyglylyk getirip, olaryň ösmegine itergi beripdir» diýip, alymlar düşündirýär.
Şeýlelikde, gözlegiň netijeleri bu geçişiň birnäçe tapgyrdan ybarat bolandygyny çaklamaga esas berýär. Ilki Gün radiasiýasyndaky üýtgeşmeler ýelleriň ugruna täsir edipdir, ýeller bolsa ýagynlaryň paýlanyşyny üýtgedipdir. Netijede, buz galkanlarynyň ösmegi güýçlenip, buzluk döwürleriniň dowamlylygy uzalypdyr.
