Merkezi Ispaniýadaky gazuw-agtaryş işleriniň dowamynda, Kastiliýa-La-Mança sebitindäki tebigy seýilgähde paleoantropologlar düýbünden garaşylmadyk zadyň üstünden bardylar. Olar adam kelleçanagynyň iň gadymy we bu jelegaýda heniz görülmedik ýeke-täk bölegine duş geldiler.
Tapyndy berk dag jynsyna — brekçiýanyň ýüzüne sözüň göni manysynda ýapyşyp galypdyr. Bu bolsa ilki bada gözlegçileri kyn ýagdaýa düşürdi. Paleontologlar daşdan goparylan gadymy subutnamany şübhe bilen synladylar, açyşyň neneňsi ähmiýetlidigine birbada düşünmediler. Olaryň elinde adam kelleçanagynyň ýokarky we gapdal bölegini emele getirýän depe süňküniň bu jelegaýlar üçin iň gadymy bölegi bardy.
Artefakta tapylgysyzlygy aňladýan RVH-1 barlaghana belgisi berildi. Ýöne şeýle gysgajyk bellik bilen kesgitlenen bolsa-da, tapyndynyň aňrysynda näbellilige duwlanan hakyky ylmy açyş ýatyr.
Alymlar tapylan süňküň takyk ýaşyny kesgitlemek üçin döwrebap, ýokary netijeli tehnologiýalar toplumyndan peýdalandylar. Olaryň uran-toriý bilen sene kesgitleme usulyny we lazer bilen güçlendirilen ýagtylanma barlagyny bilelikde ulanmaklary wagtyň takyk tertibini dikeltmäge mümkinçilik berdi. Şeýlelikde, bu süňküň ýatan geologik gatlagynyň takmynan 224 müň ýyl öň, ýagny orta pleýstosen döwrüniň ahyrynda emele gelendigi anyklanyldy.
Antropologlaryň elindäki süňk bölegi ýekeje bolsa-da, onuň anatomiýasy ylmy jemgyýetçilikde güýçli gyzyklanma döretdi. RVH-1-iň daşa öwrülen galyndysy süňk dokumasynyň haýran galdyryjy galyňlygy we çekge çyzygynyň mümkin däl derejede egriligi bilen tapawutlanýar. Bu ölçegler boýunça ispan artefakty öz döwrüniň mälim bolan ýewropa gomininler populyasiýasynyň köpüsinden düýpli tapawutlanyp, adaty morfologik ülňileri mese-mälim bozýar.
«Şeýle uly göwrümli gurluş ispan tapyndysyny Italiýadaky Çeprano hem-de Fransuz Pireneýindäki Arago gowagyndan tapylan kelleçanaklar bilen ýakynlaşdyrýar. Olar bolsa kesgitlenişine görä, örän gadymy» diýip, Madridiň Komplutense uniwersitetiniň doktory Daniel Garsia Martines belleýär.
Kelleçanagyň adaty bolmadyk gurluşy köp zatdan habar berýär. Şundan ugur alsaň, 224 müň ýyl öň Pireneý ýarym adasynda düýpli arhaik aýratynlyklary saklap galan adam populýasiýalary arkaýyn ýaşamagyny we gülläp ösmegini dowam etdiripdir. Ýewropa taryhynyň meýdanyna täze adam görnüşleriniň çykan eýýamynda, bu sebit, ähtimallyk bilen, gadymy gomininleriň örän giçki döwre çenli ýaşap galan özboluşly ewolýusion gaçybatalgasy hökmünde hyzmat edipdir.
Tapyndynyň tapylgysyzlygy we mozaik gurluşy sebäpli alymlar oýlanyşykly ylmy ätiýaçlylygy elden berenoklar. Olar kelleçanagyň eýesini Heidelberg adamy (Homo heidelbergensis) ýaly haýsydyr bir anyk görnüşe wagtyndan öň degişli etmekden saklanýarlar we häzirlikçe tapyndyny onuň görnüş näbelliligini alamatlandyrýan bitarap Homo sp. termini bilen atlandyrýarlar.
Bu ikirijiňlenmelere garamazdan, Journal of Human Evolution ylmy žurnalynda doly beýan edilen Ruidere açyşynyň esasy gymmaty «mozaika ewolýusiýasy» konsepsiýasynyň düýpli tassyklanmagyndadyr. Adamlaryň Ýewropada ornaşmagynyň taryhy öňki çaklamalardan hem çylşyrymly bolup çykdy. Eger soňky netijelerden çen tutsaň, onda yklym eýýäm orta pleýstosen döwründe özboluşly genetik we anatomik taryhy bolan birnäçe dürli adam toparlarynyň bir wagtda ýaşan, ösen we ähtimallyk bilen, wagtal-wagtal garyp-gatyşan mesgeni bolupdyr.
