Arheologlar Ispaniýanyň demirgazygynda, demir asyryna degişli La-Penýa-del-Kastro ilatly ýerinden, takmynan, 500 metr uzaklykda gadymy rim goşunynyň harby düşelgesini tapdylar. Bu açyş miladydan öňki 29–19-njy ýyllarda bolup geçen kantabriý uruşlary döwründe rimlileriň sebiti nähili basyp alandygyny we ýerli ilata nähili hüjüm edendigini anyklamaga ýardam edip biler.
Düşelge Leon welaýatyndaky La-Ersina munisipalitetiniň çäginde ýerleşýär we takmynan, 1,7 gektar meýdany tutýar. 2026-njy ýylyň ýazynda we tomsunda geçirilen gazuw-agtaryş işleri bu ýeriň harby maksatly ulanylandygyny tassyklady. Gözlegçiler goranyş desgalarynyň galyndylaryny, ýarag böleklerini we rim esgerleriniň harby aýakgaplaryna degişli çüýleri tapdylar. Ekspedisiýanyň ýolbaşçylarynyň aýtmagyna görä, gabaw astyndaky ilatly ýerler bilen gönüden-göni baglanyşykly, şeýle gowy saklanan harby düşelgeler seýrek duş gelýär.
Goranyş desgasynyň meýilnamasy dörtburç görnüşde bolup, onuň girelgesinde «klawikula» diýlip atlandyrylýan, öňe çykyp duran aýratyn gurluş bar. Düşelgäniň daş-töweregini ini, takmynan, 1,5 metr bolan daş diwar gurşapdyr. Häzirki wagtda diwaryň saklanyp galan bölekleriniň beýikligi ýarym metrden hem pes bolsa-da, ilkibaşda onuň häzirki beýikliginden, takmynan, iki esse beýik bolandygy çaklanylýar. Düşelgäniň golaýynda ini, takmynan, 12 metr bolan toprakdan galdyrylan meýdança hem ýüze çykaryldy. Ol esgerlere goranyş desgalarynyň ugrunda hereket etmäge mümkinçilik beripdir we tebigy eňňidiň aýratynlyklaryny nazara alyp, düşelgäniň içki bölegini tekizläpdir.
Arheologlar düşelgäniň içinde uzak wagtlap saklanmaýan materiallardan gurlan wagtlaýyn jaýlaryň yzlaryny hem tapdylar. Düşelgäniň amatly strategik ýerleşişi rim esgerlerine La-Penýa-del-Kastrony synlamaga we oňa barýan ýollara gözegçilik etmäge mümkinçilik beripdir.
Hüjümiň bolandygyny tassyklaýan goşmaça subutnamalar gadymy ilatly ýeriň özünden tapyldy. Onuň demirgazyk eňňidinde hüjümiň yzlary saklanyp galypdyr. Güýçli ýangyn bolsa birnäçe binany, şol sanda demir asyryna degişli iki ybadathanany weýran edipdir.
Gözlegçiler bu weýrançylygyň bir gezekki hüjümiň netijesinde ýüze çykandygyny ýa-da basyp alyşlygyň birnäçe tapgyrda bolup geçendigini häzirlikçe anyklap bilmediler. Çaklamalaryň birine görä, basyp alyşlykdan soň, ýerli ilatyň medeni we syýasy özboluşlylygyny gowşatmak maksady bilen, käbir desgalar bilkastlaýyn ýykylyp bilner. Gadymy ilatly ýeriň depesinde ýerleşen gözegçilik diňi hem basylyp alnan sebite gözegçilik etmek üçin ulanylan bolmagy mümkin.
Kantabriý uruşlary Rim imperiýasynyň Pireneý ýarym adasyny basyp almagynyň soňky tapgyry bolupdyr. Rim goşunlaryna kantabrlar we asturlar taýpalary garşylyk görkezipdirler. Bu harby ýörişler bilen baglanyşykly desgalar ozal Asturiýada, Kantabriýada we Palensiýada hem tapylypdy. Emma Leonyň daglyk sebitlerinde ýerli ilatyň gadymy oturymly ýerleri bilen rim düşelgeleriniň arasyndaky göni baglanyşygy anyklamak has kyn bolupdyr.
Indi arheologlar täze açyşy Porma derýasynyň jülgesindäki beýleki taryhy ýadygärlikler bilen deňeşdirmegi, hüjümiň haçan bolandygyny has takyk kesgitlemegi hem-de rim basyp alyşlygynyň ýerli ilatyň durmuşyna we daşky gurşawa nähili täsir edendigini öwrenmegi maksat edinýärler.
