Mekdepde goşmaça bir ýyl okamak garrylykda demensiýanyň döremek töwekgelçiliginiň peselmegi bilen bagly bolup biler. Beýik Britaniýada 1972-nji ýylda geçirilen bilim özgertmesiniň uzak möhletleýin netijelerini öwrenen alymlar şeýle netijä geldiler. Bu barada Science Alert neşiri ýazýar.
Şol döwürde mekdebi tamamlamagyň iň pes ýaşy 15-den 16 ýaşa çenli ýokarlandyryldy. Alymlar Beýik Britaniýanyň biobankynyň maglumatlaryny ulanyp, 1957-nji ýylyň 1-nji sentýabryna çenli we şol seneden soň doglan adamlaryň saglyk ýagdaýyny deňeşdirdiler. Hut şu sene öňki düzgün boýunça 15 ýaşynda mekdebi tamamlap bilýänleri täze düzgün esasynda ýene bir ýyl okamaly bolanlardan tapawutlandyrdy.
Bilim özgertmesi netijesinde goşmaça bir ýyl bilim alan adamlaryň arasynda Alsgeýmer keseliniň we demensiýa bilen bagly beýleki bozulmalaryň umumy ýüze çykma derejesi pes boldy. Alymlaryň hasaplamalaryna görä, tapawut, takmynan, 0,88 göterime deň boldy.
Ýöne barlagçylar bu görkezijä takyk netije hökmünde garamaly däldigini duýdurýarlar. Sebäbi öwrenilen topardaky gatnaşyjylaryň 1 göteriminden hem az böleginde demensiýa anyklanyldy. Şonuň üçin bu täsiriň gerimini kesgitlemek häzirlikçe mümkin bolmady.
Barlagçylar gatnaşyjylaryň genetiki maglumatlaryny hem öwrendiler. Şol sanda Alsgeýmer keseliniň döremek töwekgelçiligini ýokarlandyrýan APOE4 gen görnüşiniň bardygyna-da ünsi çekdiler. Keseliň nesil yzarlaýan töwekgelçiligi ýokary bolan adamlaryň arasynda hem goşmaça bir ýyl bilim almak keseliň has seýrek ýüze çykmagy bilen bagly boldy.
Barlagyň awtorlarynyň biri, Günorta Kaliforniýa uniwersitetiniň saglygy goraýyş ykdysadyýeti boýunça hünärmeni Leandro Karwalýo genetiki faktorlaryň keseliň döremek ähtimallygyna täsir edýändigini, ýöne onuň hökmany suratda ýüze çykjakdygyny aňlatmaýandygyny belledi.
Bu arabaglanyşygyň nähili mehanizm arkaly ýüze çykýandygy häzirlikçe mälim däl. Alymlar munuň diňe bir okuw bilen çäklenmän, eýsem bilimiň uzak möhletleýin netijeleri — has ýokary bilim derejesi, girdeji we hünär derejesi bilen hem bagly bolup biljekdigini çaklaýarlar.
Awtorlar barlagyň netijeleriniň mekdepde goşmaça bir ýyl okamagyň demensiýa töwekgelçiligini näçe esse peseldýändigini takyk kesgitlemäge mümkinçilik bermeýändigini nygtaýarlar. Muňa garamazdan, bu iş bilim almagyň dowamlylygy bilen garrylyk döwründäki beýniniň saglygynyň arasynda mümkin bolan arabaglanyşygy görkezýär.
